De olijfboom sterft

De olijfboom staat symbool voor een cultuur en identiteit, en voor langetermijndenken. Maar in Italië sterven de olijfbomen.
De olijfbomen in Puglia hebben veel overleefd, maar worden nu aangetast door een bacterie. Foto Wikicommons/Patrick Nouhailler
De olijfbomen in Puglia hebben veel overleefd, maar worden nu aangetast door een bacterie. Foto Wikicommons/Patrick Nouhailler
Wie in de regio Puglia in de laars van Italië komt, kan er niet omheen: Italië is het land van de olijfboom. Tweehonderdduizend Italianen werken in de olijfoliebranche. Lange tijd was Italië de grootste producent van olijfolie. Maar een ramp trof de regio. De olijfoogst was vorig jaar bijna zestig procent lager dan in het jaar daarvoor. De oorzaak? Een verwoestende bacterie.

In Puglia staan ruim zestig miljoen olijfbomen, waaronder eeuwenoude bomen die stormen,  bosbranden en oorlogen overleefden. Miljoenen bomen zijn inmiddels aangetast door deze gevaarlijke Xylella-bacterie. Ze drogen uit en gaan kapot. Families die generaties lang een olijfgaard cultiveerden, zien deze nu in een paar jaar ten gronde gaan. 

“Olijfbomen hebben een enorm belangrijke plaats in onze samenleving, want ze zijn een symbool,” zegt een teler in National Geographic. “We dachten dat ze onaantastbaar waren, onsterfelijk. Maar nu stuiten we op een waarheid van de natuur: niets is onsterfelijk.” Het is niet alleen een economische ramp; hier gaat een eeuwenoude traditie en identiteit kapot.

Droogte

Klimaatverandering speelt een belangrijke rol in dit drama. Italië werd vorig jaar getroffen door extreme weersomstandigheden. Periodes van droogte, overstromingen en vorst. De olijfbomen waren daardoor verzwakt en minder bestand tegen de bacterie.

Het lot van de olijfbomen staat voor mij symbool voor het enorme vraagstuk van klimaatverandering en ecologische ontwrichting wereldwijd. In de Europese cultuur staat de olijfboom symbool voor vrede en verzoening. In het Bijbelse zondvloedverhaal komt de duif terug naar de ark van Noach met een olijftakje in haar snavel. Als een teken van hoop. Dat juist de olijfbomen nu geveld worden door ecologische ontwrichting, is zorgwekkend en pijnlijk.

Recent las ik het boek Alles kan veranderen - kijken met hoop naar de wereld van morgen. Het boek is een lang interview met Andrea Riccardi. Hij is de stichter van de Sant'Egidio Gemeenschap, een katholieke lekengemeenschap die door de Katholieke Kerk wordt erkend en aanwezig is op alle continenten. 

De mensen van Sant'Egidio zijn dáár waar de nood het hoogst is: in oorlogsgebieden, waar ziektes zijn, waar honger geleden wordt, waar mensen gemarginaliseerd worden. In het logo van de Gemeenschap vind je een duif met een olijftak in haar bek.

Erfenis

Riccardi wijst op de cultuur van de olijfboom: ‘De cultuur die duizenden jaren lang het Middellandse Zeegebied als achtergrond heeft, is die van de olijfboom. (…) De olijfboomcultuur heeft heel veel tijd, omdat iemand zijn hele leven nodig heeft om een olijfboom te kweken. Vandaag de dag wordt deze cultuur van de lange tijden - de cultuur van de erfenis die aan andere generaties wordt overgedragen - braak gelegd. Nu is er sprake van de afwijzing van de toekomst, van de neiging om voor onszelf te leven en voor het huidige moment.’

Riccardi wijst op de huidige cultuur van egocentrisme en de snelle behoeftebevrediging als een oorzaak van de ecologische ontwrichting. Daarmee vraagt hij ons om niet alleen na te denken over technologische en economische oplossingen voor het klimaatprobleem. 

Hij vraagt ons om ook dieper te kijken: vanuit welke levensfilosofie geven wij ons leven en ons samenleven vorm? Gaan we voor snelle behoeftebevrediging of koesteren we de cultuur van de olijfboom? Is onze economie een uitdrukking van onze visie op het goede leven? Staat de ‘zorg voor ons gemeenschappelijk huis’ genoeg centraal in onze plannen?

De olijfboom als symbool van een cultuur van vrede en verantwoordelijkheid voor de toekomst: welke politieke partij durft een olijftak in haar logo op te nemen?

Henri Bontenbal is energie-expert bij Stedin.

Het Goede Leven Word abonnee van Het Goede Leven

  • Onbeperkt toegang
  • Gratis deelname 1 evenement
  • Wekelijkse nieuwsbrief