Gelovig ondernemen, bestaat dat?

Maakt het voor een ondernemer uit of hij gelovig is? Ondernemer Hubert Hendriks is er nog niet uit.
Medewerkers van een onderneming voeren mede het rentmeesterschap over het eigendom uit. Foto: ANP
Medewerkers van een onderneming voeren mede het rentmeesterschap over het eigendom uit. Foto: ANP
Ptahhotep, een ethicus uit het oude Egypte, schreef in 2400 v. Chr.: 'Wanneer je een leidende positie hebt en je de zaken van velen moet regelen, zorg er dan voor dat je steeds zorgzaam handelt en dat je gedrag vrij is van onrecht.' Wat zit ik toch moeilijk te doen, dacht ik. Zo’n heldere tekst, hoe kan er dan sprake zijn van specifieke christelijke inspiratie voor een ondernemer? 

Het grootste deel van mijn sociale omgeving is sowieso niet met deze vraag bezig of kan mij zelfs meewarig aankijken als ik daar over spreek. Velen zeggen dat goed ondernemen los staat van geloven. Dat ter zake doende principes als vanzelfsprekend voor iedereen gelden. De eervolle begrafenis van de rijke man uit Lucas 16 bevestigt die vanzelfsprekende principes die deze man hanteerde. En toch bleek er iets niet te kloppen. Lazarus kreeg de ereplaats in de hemel en niet deze Rijke.

Christelijke ondernemersvisie

En zo kwam ik bij de christelijke visie op eigendom en bezit, die start met de opvatting dat de aarde er is om te gebruiken en te bewonen voor allen. Paus Franciscus stelt dat ondernemen ten dienste moet staan van de mens en de samenleving en niet ten koste daarvan moet gaan. 

Dat lijkt te makkelijk gezegd omdat je meteen het probleem tussen individueel en gemeenschapsbezit aan voelt komen. Ik denk overigens dat we hier desalniettemin meteen de wortels van de mondiale economische spanningsvelden te pakken hebben. 

Eigenaarschap

Ooit hadden we bazen, daarna directeuren en nu CEO’s. Het wonderlijke is dat een aantal daarvan zich gedraagt als de bezitter, de tycoon, de held van het bedrijf terwijl de meesten slechts in loondienst zijn. De vraag naar het echte eigenaarschap van het bedrijf kan dus terecht worden gesteld. 

O ja, dat is waar ook: het eigenaarschap is in handen van de aandeelhouders. Met dat toch vanzelfsprekende principe op zak realiseerde ik me echter dat ik zelf zonder ‘mijn mensen’ (het bedrijf met het personeel) geen spat kan.

Het niet beseffen dat de mensen met wie je werkt, principieel mee de klus klaren en zo dus mede het rentmeesterschap over het eigendom uitvoeren - zeg maar deelgenoot zijn aan het beheer van het eigendom - is in mijn ogen een gruwel in de ogen van God.

Familiebedrijven

Bij kleine familiebedrijven zie je vaak een breed gedragen zorg voor alle medewerkers, een winstdeling en ook omgekeerd de vraag om solidair te zijn als het tegenzit. Zelf betaal ik mijn personeel strikt op tijd en leen hen geld waar ze steun nodig hebben. 

Ik betaal boven normaal omdat de opbrengsten over de geleverde prestaties dat toelaten, zonder dat mijn inkomenspositie daar onder lijdt. Wanneer een omstandigheid erom vraagt, staat mijn personeel klaar om samen de klus te klaren, voor niets. 

Mijn persoonlijke stimulans is het besef dat mijn individuele eigendom slechts een tijdelijke lening is van een algemeen gemeenschappelijk eigendom. Mijn geluk dat ik de capaciteiten bezit om individueel eigendom te verwerven, roept bij mij een directe verantwoordelijkheid op ten opzichte van bezitslozen. Zelf noem ik dat mijn persoonlijke christelijke inspiratie, maar ik besef heel goed dat ik dat maar moeilijk kan onderbouwen.

Alternatieve bedrijfsaanpak

In mijn bedrijfsaanpak wijs ik medewerkers op de eigen verantwoordelijkheid en de gedeelde verantwoordelijkheid van allen. Dat lijkt een dooddoener, maar is zeker geen vanzelfsprekendheid. In welke moderne bedrijfsvoering is er nog het besef aanwezig dat verantwoordelijkheid zo laag mogelijk dient te liggen? En dat de verantwoordelijkheid die iemand zelf kan dragen, hem niet ontnomen mag worden? 

In mijn onderneming houden we dat goed in de gaten. Ik ben van mening dat er te veel aandacht wordt besteed  aan wantrouwen en controle. Niet alleen binnen bedrijven, het is ook de politieke tendens van het moment. En dat vind ik onchristelijk. Maar ik besef  al te goed dat ik dat maar moeilijk kan onderbouwen. Het goede voorbeeld geven in mijn bedrijf kan ik wel proberen.

Hubert C.W. Hendriks is ondernemer en bedrijfsethicus en betrokken bij Logia, een project van het VKMO.

Het Goede Leven Word abonnee van Het Goede Leven

  • Onbeperkt toegang
  • Gratis deelname 1 evenement
  • Wekelijkse nieuwsbrief