Griekenland hoort bij Europa

De noordelijke rationaliteit en de zuidelijke emotie houden Europa in evenwicht. Wij kunnen dus niet zonder Griekenland.
Een EU-bijeenkomst in Athene. Foto: AFP
Een EU-bijeenkomst in Athene. Foto: AFP
Het waren de oorspronkelijke ideeën van de Grieken die mede de bakermat vormden voor de Westerse cultuur. Wij hebben veel aan de oude Griekse beschaving te danken. Hoe kan het dan dat wij anno 2019 zo bevooroordeeld zijn over het huidige Griekenland?

Dat heeft ongetwijfeld te maken met onze ervaringen met de Grieken in de Europese Unie. De euro en daarmede de Europese Unie wankelden, toen de Griekse banken en de Griekse staat dreigden in te storten. Na de financiële crisis in 2008 kregen wij in 2011 immers een echte Griekse tragedie. Wie herinnert zich niet de beelden van Europese leiders die er alles aan deden om Griekenland in de euro te houden. 

Ik werd hieraan herinnerd door het interview met Jean-Claude Juncker, scheidend voorzitter van de Europese Commissie, in het Fincancieele Dagblad van 20 september. Hij zei letterlijk: ‘Er was de Griekse crisis, waar ik me veel mee bezig heb moeten houden - misschien zelfs te veel. Sommige lidstaten wilden Griekenland uit de eurozone duwen, terwijl dat een heel slecht idee was. De eurozone zou erdoor uit elkaar kunnen vallen.’

Het is makkelijk de schuld bij de Grieken te leggen

Nu zijn wij allemaal vooringenomen. Het is dus reuze makkelijk alle schuld voor de Griekse crisis alleen bij de Grieken zelf te leggen. Toch kan het geen kwaad een aantal andere aspecten te belichten. 

Zo hadden de Duitse en Franse banken in 2008 zeer grote vorderingen op Griekse bedrijven uitstaan. Niemand heeft die banken ooit gevraagd of al die uitzettingen wel verantwoord waren. Het kwam de toenmalige Duitse en Franse regeringen goed uit dat in het kader van het Griekenland-pakket de Griekse banken deze vorderingen moesten overnemen, in ruil voor een kapitaalinjectie in de Griekse staat.

De Grieken hebben een heel hoge prijs betaald voor hun onverantwoordelijke politieke gedrag. Pensioenen zijn fors gekort en veel mensen hebben tijdens de crisis hun baan verloren. De jonge generatie had geen perspectief meer. Het aantal zelfmoorden steeg aanzienlijk. 

Iedere crisis is ook een kans

Toch biedt iedere crisis ook een kans. Zo hoorde ik hoe sommige familiebedrijven in Thessaloniki en Larissa tijdens de donkerste dagen van de crisis het hoofd boven water wisten te houden. De omzet was gehalveerd, de bouwproductie met 90% gedaald en het eigen vermogen daalde tot nul. 

Veel van de eigenaren (families) hebben het personeel behouden, maar wel tegen lagere salarissen, zelf hebben ze ook de tering naar de nering gezet. Daarnaast werden goede betalingsafspraken gemaakt met leveranciers en afnemers. Banken hielpen ook. 

Met veel bedrijven gaat het nu weer goed. Vele exporteren naar andere landen van de Europese Unie of hebben de productie deels in andere EU- landen ondergebracht. Langzaam maar zeker kruipen de Grieken uit het dal. 

Een Europees gevoel voor verantwoordelijkheid

Wat mij nog het meest is bijgebleven, zijn een vader en een zoon in Thessaloniki, die beiden als Griek onderwijs hadden genoten aan de Duitse school, gevolgd door een studie Civiele Techniek in Berlijn.

In hun familiebedrijf heersen de juiste waarden van de lange termijn, er worden geen onverantwoorde schulden gemaakt, men is gericht op innovatie en investeringen in de toekomst. Zij zeiden letterlijk: ‘ Wij hebben geen werknemers, wij hebben medewerkers, iedereen is hier onderdeel van het familiebedrijf. Wij proberen het goede van de Duitse arbeidsethos te combineren met het goede van de Griekse cultuur’. Hier klonk een diep doorleefd Europees gevoel voor verantwoordelijkheid en solidariteit. 

Weer terug naar Juncker die in het interview ook zei: ‘In de noordelijke landen zoals Duitsland vonden ze ons te flexibel voor de landen in moeilijkheden, maar de resultaten zijn er. Europa kent zijn 25ste opeenvolgende kwartaal met economische groei. Mijn prioriteiten waren banen, groei en investeringen. Om op uw vraag te antwoorden: de resultaten zijn er. Helaas ben ik de enige die het durft te zeggen.’

De Europese waarden gaan ver terug

Juncker mag die eer opstrijken, omdat hij als zeer ervaren politicus de verbinding tussen Noord-en Zuid-Europa kon leggen en heeft meegewerkt aan een economisch herstel in de EU. Uiteindelijk bergt de Europese Unie positieve waarden in zich, die in essentie ver teruggaan, tot in het hellinistische tijdperk van het oude Griekenland (334 -34 voor Christus). Denk aan begrippen als catharsis en democratie.

Te veel noordelijke rationaliteit is niet goed, net zo min als te veel zuidelijke emotie. Zolang die twee maar in evenwicht blijven, dan gaat het goed in de EU. Daar hebben wij de Duitser bij nodig, net als zo goed als de Griek. En the best of two worlds is misschien wel de Griekse-Duitser of de Duitse-Griek.

Marnix van Rij is oud-CDA-voorzitter. Hij was van 2015 tot 2019 Eerste Kamerlid.



Het Goede Leven Word abonnee van Het Goede Leven

  • Onbeperkt toegang
  • Gratis deelname 1 evenement
  • Wekelijkse nieuwsbrief