Reinier van den Berg: Eet niet elke dag vlees, ga ontspullen, koop niet alles nieuw

Christenen waren vaak maar moeilijk te porren voor duurzaam leven. Het aantal aanmeldingen voor Groen Geloven op 5 oktober gaat echter alle verwachtingen te boven.
Reinier van den Berg: ,,e zou denken dat mensen die geloven in een scheppende God juist vooroplopen bij milieubescherming."Foto Tear
Reinier van den Berg: ,,e zou denken dat mensen die geloven in een scheppende God juist vooroplopen bij milieubescherming."Foto Tear
Is er sprake van een kentering? Daar lijkt het wel op. Je zou mogen verwachten dat christenen voorop lopen in de strijd tegen vervuiling en opwarming van de aarde. Maar dat viel altijd wat tegen. 

Christenen die wel overtuigd zijn van de noodzaak, kunnen op 5 oktober naar Groen Geloven, het grootste christelijke evenement over duurzaamheid, dat plaatsvindt in het Dominicanenklooster in Zwolle. Dat wil zeggen, als ze op tijd een kaartje hebben besteld want het evenement is stijf uitverkocht. 

Meteoroloog Reinier van den Berg spreekt regelmatig voor groepen christenen en kerken over het klimaat en andere onderwerpen die raken aan duurzaamheid. Hij is ook een van de sprekers op Groen Geloven. 

Wanneer begon bij u te dagen dat er iets echt mis aan het gaan is met het klimaat? 

,,Al heel lang geleden. In 1980 koos ik voor de studie Milieukunde, aan de Universiteit Wageningen. Er is iets gaande, dacht ik toen. In 1986 begon ik als meteoroloog bij Meteo Consult en kort daarna volgden de presentaties op TV.

Ik heb de liefde voor de natuur met de paplepel ingegoten gekregen. Mijn ouders waren allebei natuurliefhebbers. Dat helpt natuurlijk ook. Wetenschappelijk gezien is het al heel lang duidelijk dat de wereld warmer wordt als we fossiele brandstoffen als kolen, olie en gas verstoken. Ruim 100 jaar geleden verschenen de eerste publicaties hierover. 

In 1972 kwam de Club van Rome met een somber rapport. Daar is toen wel op gereageerd. En de laatste tien jaar is het natuurlijk een belangrijk maatschappelijk thema geworden, met ook veel zure debatten trouwens.”  

Hoe komt het dat christenen daar vaak zo lauw op reageren? 

,,Dat is heel apart. Je zou denken dat mensen die geloven in een scheppende God juist vooroplopen bij milieubescherming en het tegengaan van klimaatverandering. Er zijn natuurlijk ook goeie uitzonderingen, zoals de beweging Groene Kerk en het evenement Groen Geloven. 

Ik heb de indruk dat het behoudende deel van de kerk het meest achteraanloopt. Dat komt misschien ook omdat mensen uit de reformatorische hoek de wetenschap vaak wantrouwen. 

Dat doen ze als het gaat om vaccinatie, en ook omdat er wetenschappers zijn die religie achterhaald vinden en daar hun wetenschappelijk werk voor gebruiken. En vanwege de evolutietheorie. 

Maar in mijn vak kom je niet ver met ideeën van een 7000 jaar oude aarde. Bij evangelische christenen is minder weerstand tegen wetenschap. Misschien heeft het blije en optimistische bij hen wat teveel de overhand. Wat ik daar merk is wel een bepaalde voorzichtigheid: ‘Het groene evangelie mag het echte evangelie niet verdringen’, hoor ik dan.” 

‘Er komt toch een nieuwe aarde’, zeggen sommige christenen. 
,,Dat hoor ik ook wel eens, ja. Onbegrijpelijk.” 

Wat zegt u tegen christenen die beweren dat de klimaatverandering alleen natuurlijke oorzaken heeft? 

,,Hetzelfde als tegen niet-christenen. Wetenschappelijk is het een feit dat de opwarming plaatsvindt en dat hij door mensen wordt veroorzaakt. Dat ontkennen is hetzelfde als zeggen dat de aarde plat is, of roken gezond. Er staan natuurlijk ook grote belangen op het spel.” 

We kunnen toch juist als land met zoveel kennis een enorme voorsprong opbouwen?
 
“Dat is zeker waar! Maar de olie- en chemiereuzen hebben veel invloed op het regeringsbeleid. Vergeet niet dat het gas voor een groot deel onze welvaart heeft gebracht. Er is alles te zeggen voor een snelle energietransitie maar de belangen zijn groot. 

Uit onderzoek blijkt zelfs, dat grote olie- en gasbedrijven dubieuze publicaties waarin het verband tussen klimaatverandering en de uitstoot van broeikasgassen wordt betwijfeld, financieel hebben ondersteund! Een bewuste strategie.” 

Er is een enorme verandering nodig. Is dat te veel voor de meeste mensen? 

,,Dat is best te overzien. We weten wat we moeten doen: uitstoot van CO2 verminderen en bos aanplanten. Voor veel mensen loopt het spaak vanwege de kosten die ze nu moeten maken.  

Dat is begrijpelijke weerstand. Bijvoorbeeld als mensen horen dat ze van alles moeten aanschaffen, zoals een warmtepomp, maar ze hebben alleen een AOW’tje. Of als je wel elektrisch wilt rijden maar geen nieuwe auto kunt betalen. 

Niet iedereen kan zich immers een Tesla veroorloven. Daarom vind ik ook dat de overheid de middelen eerlijk moet verdelen. Iedereen moet mee kunnen komen. 

Tegelijkertijd komen er op den duur vanzelf goedkopere elektrische auto’s op de markt. En vergis je niet: wat je betaalt voor brandstofverbruik daalt naar bijna niets. Er zijn zelfs plekken waar je gratis je accu kunt opladen. Zelf ben ik blij dat ik niet meer op benzine of diesel rijd, ik zou er ’s nachts zwetend van wakker worden.” 

Als je echt alles ‘goed’ wilt doen, moet je je hele leven omgooien, is het idee. Elektrisch rijden, niet meer vliegen, zonnepanelen, alleen biologisch voedsel kopen. Klopt dat? 

,,Uiteindelijk zal dat inderdaad moeten. Daarom vind ik ook dat de overheid niet te snel voorzieningen moet afbouwen die de transitie bevorderen. Neem weer die elektrische auto: de aanschaf is nu nog heel duur.” 

Het gaat niet altijd goed met die hulp van de overheid. De verhalen over mensen die een hybride auto kochten met overheidssubsidie en de stekker weggooiden zo gauw ze de garage uitreden, zijn legio. 

“Daar heeft de overheid een flater geslagen, dat had nooit zo mogen gebeuren. Het was een heel slecht geïnformeerde beslissing waarbij helemaal niet is gekeken welke auto’s daarmee heel goedkoop aangeschaft kon worden, zoals de Mitsubishi Outlander, een tank van een auto.” 

Het salderen van de opgewekte stroom van je zonnepanelen is straks afgelopen. Verstandig beleid?

,,Dat lijkt me niet. Aan de andere kant, als je een elektrische auto hebt, kun je je zelf opgewekte stroom in de accu laden.” 

Wat kun je zelf doen om de klimaatverandering tegen te gaan? 

,,Kijk naar je eigen consumptiegedrag: eet niet elke dag vlees. Je kunt verrukkelijk koken met groente, noten, linzen, enzovoorts. En ga ontspullen, koop niet alles nieuw maar ga naar de kringloopwinkel, let op je energieverbruik en op de manier waarop je reist. De voorbeelden zijn legio.” 

Het lijkt alsof dit allemaal nieuw is, maar in 1972 hebben kerken toch ook gereageerd op het Rapport van de Club van Rome met het Conciliair Proces? Waarom stopt zoiets weer?

,,Dat is lastig, ik ben geen historicus. Er volgde wel een periode van grote voorspoed op de jaren ‘70 van de vorige eeuw. De bomen leken tot in de hemel te groeien. Dan is er meestal weinig aandacht voor waarschuwingen dat het zo niet langer kan.” 

De maatregelen van nu leggen wel veel verantwoordelijkheid bij de burger. 

,,Ik stel het me voor als een driehoek, een samenspel van overheid, bedrijfsleven en burgers. Alle drie zijn ze nodig. Alleen de burger aanspreken, werkt niet, alleen het bedrijfsleven ook niet, en de overheid heeft haar eigen taak. 

We zouden het ook meer kunnen zien als een kans in plaats van een opdracht. Wil je graag een mooie schone aarde, wil je graag een stad waarin het goed wonen is, met voldoende groen? Dan kun je daar een aantal dingen voor doen.” 


Live de toespraken van Groen Geloven volgen? Kijk op zaterdag 5 oktober vanaf 9.30 de uitzendingen op de Facebookpagina van de GroeneKerkenactie: Facebook.com/GroeneKerkenactie   

‘Er is een omslag aan de gang’  

Hanna van der Horst is projectleider bij Tear en betrokken bij de organisatie van Groen Geloven. De grote vraag naar kaarten voor het evenement heeft haar verrast. Blijkbaar is er een omslag gaande: christenen die duurzaam willen leven zijn geen uitzondering meer. Groen Geloven is al weken uitverkocht. 

Hebben jullie de belangstelling onderschat? 

,,Absoluut. Wij wisten dat er een toenemende interesse is in duurzaamheid onder christenen, maar dat er zo veel interesse zou zijn hadden we niet gedacht. 

Op basis van het bezoekersaantal van vorige jaren hebben wij een inschatting gemaakt voor het bezoekersaantal van dit jaar. De vorige GroeneKerkendag in 2017 had 240 bezoekers en Groengelovig had er 130 in 2018. Op deze aantallen hadden we dus niet gerekend.” 

Voor hoeveel mensen is er nu plek?
 
,,Er komen nu 530 mensen. We hadden in eerste instantie op 400 plekken gerekend, maar hebben dit kunnen uitbreiden naar 530. En de vragen om tickets stromen nog steeds binnen.” 

Volgende keer dan maar naar een plek met meer ruimte? 

,,Ja zeker! De beweging van Groene kerken en christenen in Nederland is niet meer een niche maar een mainstream beweging. Wanneer er zo’n behoefte is onder christenen om meer te ontdekken over hoe je geloofsovertuiging is gekoppeld aan een duurzame levensstijl, willen we deze groeiende groep mensen graag toerusten met kennis en inspiratie.” 

Groeit de belangstelling onder christenen voor milieu en duurzaamheid, en ook de wil zelf iets te doen? 

,,Ja, ook hierin zien we groei. Het komt veel meer voor dan een paar jaar geleden dat mensen zich met hun (kerk) gemeenschap, collectief of groep inzetten voor duurzaamheid. 

Voor veel mensen is het nog wel zoeken welke praktische stappen je nou precies kunt nemen. Vaak heerst nog het gevoel dat verduurzaming een heel technisch verhaal is of dat het veel zal kosten. Dit hoeft natuurlijk helemaal niet het geval te zijn. Het is fantastisch de initiatieven van kerken te zien, die moestuinen starten, van A Rocha-groepen die meedoen aan de Clean Up Day, of mensen die actief bezig zijn hun gebruik van plastic zoveel mogelijk verminderen. 

Ook zien we dat er veel vaker aandacht gegeven wordt aan het thema ‘zorg voor de schepping’. Dat gebeurt dan als onderdeel van geloofsinspiratie, bijvoorbeeld door middel van een preek, een Michazondag of met een dagboekje over schepping na het eten aan tafel.” 


Het Goede Leven Word abonnee van Het Goede Leven

  • Onbeperkt toegang
  • Gratis deelname 1 evenement
  • Wekelijkse nieuwsbrief