Heilige tijd: een oproep tot inspanning

Rabbijn Soetendorp pleit voor een profetische, hoopvolle houding tegenover wereldwijde problemen.
Gedachten aan de vooravond van de Hoge Feestdagen: het Joodse Nieuwjaar 5780 en Grote Verzoendag.

Deze dagen denk ik weer sterk aan mijn vader, die in mijn geboortejaar 1943 wekenlang met mijn moeder ondergedoken zat in een gat, uitgegraven in het veen op een boerderij in Brabant, en daar het boek Also sprach Zarathustra van Nietzsche las om, zo als hij mij later zei, de energie van het denken te blijven stimuleren.

Hij legde het toch duistere boek terzijde, en begon een inleiding op het Jodendom te schrijven voor Amichai, een jongen die enkele honderden meters verder in een kippenhok verborgen zat en althans in de geest Bar Mitswa - zoon der wet - moest worden.

Op de bij elkaar geraapte bladzijden uit een gelinieerd schrift die ik pas zo’n twintig jaar geleden onder ogen kreeg, onderbreekt hij oefeningen in Ivriet en uitleg van sjabbat en feestdagen met een oproep aan zijn jonge vriend: ‘Vergeet dit nooit: G’D heeft de wereld geschapen voor de mens en die mens heeft Hij de opdracht gegeven om de wereld te vervolmaken, zodat de wereld wordt wat G’D gewild heeft. Een wereld vervuld van samenwerking, liefde, waarheid en rechtvaardigheid.’ Hoe onvoorstelbaar krachtig om in die volstrekte duisternis samenwerking en humaniteit centraal te blijven stellen. 

De waarheid in de ogen kijken

Deze zinnen zijn mijn leidraad geworden, ook op de weg die wij nu gezamenlijk gaan naar het hopelijke keerpunt toe. De generaties aaneengesloten, met in de voorhoede onze kinderen en kleinkinderen, om samenwerking nog nadrukkelijker vorm te geven. En om liefde, de kern van ware vriendschap, te laten bloeien en daardoor gesterkt de waarheid recht in de ogen te kijken, zodat rechtvaardigheid de maat van alle dingen wordt.

Een gezonde aarde waar mensen tot hun recht komen en continuïteit in altruïstische saamhorigheid gewaarborgd is tot in de zevende generatie en verder. De doemscenario’s die nu gehanteerd worden, zijn geen onafwendbare toekomstvoorstellingen, zoals de profeten van weleer ook geen voorspellers waren. De profeten hadden zich losgemaakt van de macht van de koningen en hadden de grens van de angst overschreden. En zo gaven zij een waarachtige, onverschrokken analyse van de stand van zaken van het koninkrijk, dat - wanneer niet gecorrigeerd - in rampspoed zou eindigen.

De taak die zij zichzelf stelden, luisterend naar het woord van de Altijdzijnde, was het volk op te roepen hun onrechtvaardige handelen en denken te veranderen, zodat de grote ommekeer zou plaatsvinden. Zij wilden niet hun gelijk halen, maar het omgekeerde.

Dat was wat de kleine profeet Jona niet begreep toen hij zich woedend tegen G’D keerde omdat Ninive, de onrechtvaardige metropool van zijn tijd, bereid was tot inkeer te komen, en daardoor in zijn ogen te gemakkelijk de ondergang dreigde af te wenden.

Hoop brengt mensen in beweging

Lea Dasberg betoogde - inmiddels meer dan een generatie geleden - in haar pedagogie van de hoop dat het dreigen met hel en verdoemenis nooit iemand fatsoenlijk heeft gemaakt, maar dat het bieden van perspectief wél de mens in beweging brengt naar het goede.

Het is opmerkelijk dat politieke leiders aan het eind van de eerste grote ecologische mondiale conferentie die in 1992 in Rio de Janeiro werd gehouden – ja, juist daar - ons, religieuze leiders, die uit zorg samengekomen waren, opriepen: ‘Neem jullie je profetische rol, door ons te blijven lastigvallen met oproepen om maatregelen te durven nemen die op de korte termijn lijken in te druisen tegen het nationale eigenbelang, maar op de lange termijn levensnoodzakelijk zijn voor het behoud van een gezonde aarde.” Wij waren naar hun mening binnen de spirituele tradities te timide gebleven.

Het is ontegenzeggelijk waar dat wij sindsdien mondiger zijn geworden. Maar is ons morele appel krachtig genoeg als het gaat om het versterken van sociale cohesie, het opvangen van vluchtelingen, het tegengaan van geweld, het strijden tegen armoede, de altruïstische houding voorbij nationale grenzen, die onlosmakelijk verbonden is met de bescherming van ons gemeenschappelijk Huis?

Vandaag wordt de hele wereld geboren

In de liturgie wordt Rosh Hashana het Joodse nieuwjaar genoemd, hajom harat olam: vandaag wordt de hele wereld geboren. In en rondom het gebouw van de Verenigde Naties verzamelden zich eind september de politieke leiders van de wereld. Zij hebben de schreeuw van de jongeren, om eindelijk daden te stellen, gehoord in al hun woonsteden, gevoegd bij de onverbiddelijke rapporten, de nieuwe saamhorigheid van wetenschappers.

Wordt vandaag samenwerking geboren, die burgers in Jemen ontzet, en die het water verschoont? Staan we aan de vooravond van het decennium waarin de overeengekomen duurzame doelen die een eind zullen maken aan schaamtevolle armoede en de heilzame toekomst van de aarde verzekeren?

Heilige tijd voor een ongekende inspanning

Het profetische in ons is altijd vervuld van hoop. Angst verlamt. Hoop brengt en houdt ons in beweging. Vandaar ook dat het Earth Charter eindigt met de woorden: ‘Laat onze tijd de geschiedenis ingaan als het tijdperk van de ommekeer naar een nieuwe eerbied voor het leven, de vastbeslotenheid om duurzame ontwikkeling te realiseren, een intensivering van de strijd voor rechtvaardigheid en vrede, en de vreugdevolle viering van het leven.’ De Paus heeft deze woorden nadrukkelijk geciteerd in zijn visionaire encycliek Laudato si.

Vandaag geloof ik met een volstrekt geloof: deze komende tien jaar zijn het geschenk en de uitdaging die de Bron van al het zijn ons heeft gegeven. In al onze spirituele tradities kennen wij het begrip heilige tijd, kairos, jubelperiode. Laten wij gezamenlijk de durf hebben om deze cruciale periode tot het jaar 2030 te erkennen als heilige tijd waarin G’D  van alle namen ons oproept tot een eerder ongekende individuele en mondiale inspanning. Om aldus de ommekeer te bewerkstelligen.

Er vormt zich in mij een drieste Joodse bede: ‘Moge Uw gebed, Eeuwige, verhoord worden door onze daden.’

Rabbijn Awraham Soetendorp is emeritus rabbijn van de Liberaal Joodse Gemeente in Den Haag.


Het Goede Leven Word abonnee van Het Goede Leven

  • Onbeperkt toegang
  • Gratis deelname 1 evenement
  • Wekelijkse nieuwsbrief