Zomerkamp: vrijgesteld om te reflecteren

Kinderen gaan graag op zomerkamp. Dat kan ook voor volwassenen zeer verfrissend zijn, weet Marius Buiting uit ervaring.
Een zomerkamp is zowel voor jongeren als voor volwassenen en manier om even 'vrijgesteld' te zijn van de gewone verplichtingen. Foto: ANP
Een zomerkamp is zowel voor jongeren als voor volwassenen en manier om even 'vrijgesteld' te zijn van de gewone verplichtingen. Foto: ANP
Deze zomer vormde het een hoofditem in de diverse journaals: steeds meer kinderen gaan op zomerkamp. Met enige nostalgie kijk ik terug op mijn eigen jonge jaren en decennia daarna waarin zomerkampen voor de jeugd eerder regel dan uitzondering waren.

Zomerkampen vormen in mijn jeugd een mooie gelegenheid voor de drukke ouders om wat adem te halen maar ook om kinderen die het wat minder hadden, een leuke en vaak sportieve vakantie te bieden met leeftijdsgenoten. In de jaren 80 van de vorige eeuw kwam de klad erin. Mensen hadden meer te besteden en gingen vaker op vakantie, de gezinnen werden kleiner. Ook de bewegingen van waaruit de kampen waren georganiseerd, raakten door de ontzuiling op de achtergrond. 

Vrijgesteld

Waarom nu dit nieuwe enthousiasme voor deze bijzondere manier van vakantie? Misschien zit het wel in de oorspronkelijke betekenis van het begrip vakantie. De betekenis van vacanctia in het middeleeuws Latijn is ‘vrijstelling’. Voor het eerst wordt dit in de Nederlandse taal gebruikt als aanduiding voor een aaneengesloten periode waarin geen recht gesproken werd. In het midden van de negentiende eeuw krijgt het steeds meer de huidige betekenis van een aaneengesloten periode - in die tijd in de regel slechts enkele dagen - waarin men vrijgesteld werd van de normale dagdagelijkse arbeid. De vakantie gaf dus de vrijheid om de dagen naar eigen believen in te vullen.

Dan komen de beelden in het journaal: de kinderen wordt gevraagd hun mobiele telefoons in te leveren en deze worden keurig opgeborgen. In sommige gevallen krijgen zij ze terug aan het einde van de week, in andere gevallen mogen ze een uurtje per dag afgehaald worden om met het thuisfront en de diverse vrienden en vriendinnengroepen bij te kletsen. Een bijzonder fenomeen: in een zomerkamp worden wij vrijgesteld van onze mobiele telefoons. Dit doet mij ook denken aan het bijna teloorgaan van bibliotheken, totdat leerlingen en studenten deze verstilde plekken herontdekten om de concentratie voor proefwerken, tentamens en examens te kunnen opbrengen. Met graagte worden de mobiele verslingeraars afgegeven aan de bewakers van de stilte.

De komende week ga in zelf ook op zomerkamp. Ik verheug me er nu al op. Enkele dagen ongestoord vrijgesteld zijn van de verantwoordelijkheden van werk en nevenfuncties. In dit geval betreft het een internationale variant: Summercamp. Precies twintig jaar geleden mocht ik voor het eerst een dergelijke internationale ontmoeting organiseren. De ‘Summercamp’-beweging ontstond toen de leiders van Europese, Amerikaanse en Japanse kwaliteitsorganisaties zich realiseerden dat de gesprekken en discussies in de wandelgangen vaak veel boeiender waren dan de langdradige en in de regel weinig innovatieve posters, lezingen en workshops. We begonnen in te zien dat wanneer wij vrijgesteld werden van het programma pas de ruimte ontstond voor een relevante discussie over de kwesties die ons bezighielden. 

Reflecteren op grote thema’s

In al die jaren kozen wij een thema met grote relevantie voor de toekomstige samenleving. Dit jaar zullen wij in Marseille reflecteren op het thema ‘migratie’ - waarover straks meer. We kiezen altijd een symbolische plek die gerelateerd is aan het onderwerp van reflectie. In 2014 dachten we in Staatsburg na over grenzen. Waarom wilden we eerst grenzeloos leven - denk aan onbeperkt reizen, onbeperkt telefoneren, onbeperkt handel drijven et cetera, maar trekken we weer muren en hekken aan onze grenzen op? In 2015 spraken we over ‘nieuwe arbeidsverhoudingen’ in de 21ste eeuw in de buurt van Riga. We spraken met jonge mensen in deze opkomende economie en waren onder de indruk van nieuwe vormen van sociaal ondernemerschap en de verbondenheid met thema’s als duurzaamheid en zorgzaamheid.

In 2016 trokken we naar Gdansk om opnieuw geïnspireerd te raken rond het thema ‘solidariteit’ in een wereld waarin de kloof tussen arm en rijk eerder groter dan kleiner lijkt te worden. We waren in de gelegenheid om uitvoerig van gedachten te wisselen met Lech Walesa. Toen wij hem vroegen wat hij onder solidariteit verstond, antwoordde hij : ,,Vaak word ik historisch geplaatst in een politiek ideologische strijd, maar daar ging het niet om. In mijn jeugd, voor de Tweede Wereldoorlog, woonde ik in een klein dorp en verlangde ik mijn vleugels uit te slaan en trok daarvoor naar de grote stad, in dit geval Gdansk. Ik wilde nieuwe dingen ontdekken, vrij zijn en was erg leergierig. Toen zette eerst het totalitaire systeem van de nazi’s en later de toenemende onvrijheid onder het communistische regime een streep door de rekening. In mij groeide nog eerder als tevoren het verlangen naar vrijheid maar ik realiseerde me dat ik deze vrijheid nooit zou vinden zonder de hulp van anderen. Samen gingen wij zo de beweging Solidarnosc vormen. Aan jullie vraag ik wat jullie diepere verlangens zijn: misschien een kleiner verschil tussen arm en rijk, misschien een schoner milieu of misschien betere kansen voor jonge mensen. Als je je realiseert dat je die diepere verlangens niet kunt bereiken in je eentje verzamel dan anderen om je heen om er samen tegen aan te gaan.”

In 2017 gingen we naar Timisoara waar eens de opstand tegen Ceausescu begon. Hier vroegen wij ons af waarom we telkens weer vertrouwen op leiders die in het toenemen van hun macht eerder misleiders bleken te zijn. Moeten we niet loskomen van de begrippen ‘leiderschap en volgerschap’ en meer vertrouwen op het moral actorship in onszelf?

Migratie

En dit jaar dus ons zomerkamp in Marseille, een stad die al in de Romeinse tijd bekend stond om zijn Griekse migranten. Een stad met in het begin van de 20ste eeuw een groot aantal inwoners van Italiaanse komaf. Een stad waarin nu bevolkingsgroepen samenleven met Arabische, Afrikaanse en Europese culturen. Graag kom ik in een volgende bijdrage terug op onze bevindingen, maar een tipje van de sluier wil ik vast oplichten. Migratie is van alle tijden; aan dit Summercamp doen 25 deelnemers mee uit veertien verschillende landen en vier continenten. Aan het begin zal ik hen vragen hun persoonlijke migratiegeschiedenis, zover ze die kennen, weer te geven. Waar kwamen ouders, grootouders en overgrootouders vandaan? Soms zullen we slechts een dorp verder verhuizen, soms zoals Lech Walesa van dorp naar stad, soms zullen we trekken binnen ons eigen land en soms zelfs naar een buitenland vertrekken. Misschien zou u hetzelfde willen doen. En heb het er eens over met uw vrienden of familie. Ik denk dat u nog bijzondere migratiepatronen zult ontdekken.

Marius Buiting is directeur van de Nederlandse Vereniging van Toezichthouders in Zorg en Welzijn (NVTZ).


Het Goede Leven Word abonnee van Het Goede Leven

  • Onbeperkt toegang
  • Gratis deelname 1 evenement
  • Wekelijkse nieuwsbrief