Een beter alternatief voor Duitsland

Uiterst links en uiterst rechts winnen politiek terrein in Duitsland. Wat is er aan de hand?
Bij de verkiezingen in de Duitse deelstraten Brandenburg en Saksen op 1 september heeft de Alternative für Deutschland (AfD) fors gewonnen. Hetzelfde wordt verwacht in Thüringen in oktober. Deze deelstaten zijn weliswaar klein, maar toch. De AfD scoort met afwijzing van immigratie en van islam, vooral in gebieden waar weinig moslims wonen.

Wat is er werkelijk aan de hand in de landelijke gebieden van voormalig Oost-Duitsland? De stemming is somber. Economisch gaat het wel beter dan voorheen, maar dat wordt ervaren als effect van de Duitse hereniging, niet als eigen verdienste. Jongeren trekken massaal weg. Als dit vrees voor de toekomst inboezemt, ligt het in zekere zin voor de hand om het verleden te idealiseren en nieuwkomers de schuld te geven. Op deze stemmingsgolven floreert de AfD.

Vooralsnog respecteert deze partij de spelregels van de democratie. Maar dat kan veranderen als de partij een absolute meerderheid behaalt. De leer is immers dat ‘het volk’ – de meerderheid – wordt misleid door een elitaire minderheid van samenzwerende globalisten. In werkelijkheid is de AfD zelf een minderheid, een samenzwering van nationalisten en mensen met een nostalgische inslag.

Vooralsnog is een duidelijke  meerderheid van de Duitsers absoluut niet van plan op de AfD te stemmen. Intussen zagen we recent ook klinkende overwinningen voor de Groenen: in de deelstaten Bayern, Baden-Württemberg en Hessen, waar samen 39 procent van de Duitsers woont, zijn de Grünen momenteel de grootste of tweede partij. Het politieke landschap in Duitsland verschuift dus van traditionele partijen naar de uitersten van rechts en links.

Volgens de Bulgaarse politicoloog Ivan Krastev is dit fenomeen breed aanwezig in de westerse wereld: enerzijds populisten die vinden dat we ten onder gaan aan wat de overheden doen, anderzijds klimaatactivisten die van mening zijn dat we ten onder gaan aan wat de overheid nalaat. In het zicht van de ondergang zijn deze bewegingen tot veel bereid. Het gevaar bestaat dat de traditie van compromisvorming verdwijnt, het handelsmerk van de succesvolle sociale markteconomie.

Gelukkig hebben de nieuw opkomende partijen de traditionele partijen nodig om meerderheden te vormen. Het is zaak dat nieuwe coalities de echte problemen aanpakken: klimaat, perspectief voor de volgende generaties wat betreft werken en wonen, en ja, ook migratie en integratie. Deze politieke boodschap moet met passie en herkenbare identiteit worden vertolkt – gedragen en gevoed door een mix van bezonnen wijsheid en hoopvol enthousiasme. Dat is het enige alternatief voor Duitsland.
 
Aart Jan de Geus is bestuursvoorzitter van de Bertelsmann Stiftung, een onafhankelijke denktank in Duitsland

Het Goede Leven Word abonnee van Het Goede Leven

  • Onbeperkt toegang
  • Gratis deelname 1 evenement
  • Wekelijkse nieuwsbrief