Hier was God

Wat moet je met al die kerkgebouwen die niet meer worden gebruikt? Herbestemmen of afbreken? Liever het laatste.
Afgelopen winter sprak ik een jonge vrouw uit Gouda. Zij vertelde van een kerkgebouw waarin een ondernemer een ijsbaan exploiteerde. 

Technisch is het niet moeilijk en een oud kerkgebouw heeft genoeg gangen om te oefenen in het ronden van bochten. En bij dreigend vallen kun je je wellicht vastgrijpen aan een oud stuk doophek. Heel praktisch dus. 

Zij had een kaart gekregen van haar ex die met de kinderen in het gebouw was wezen schaatsen. Op de kaart stonden de regels uit psalm 138: ‘Ik zal mij buigen op uw ijs/ naar uw paleis’. Er is een tijd geweest dat catechisanten hiermee de dominee wilden  overtuigen dat op zondag schaatsen oké was. Mits richting kerk… 

Feeststal

Ergens in Zeeland word ik regelmatig uitgenodigd op familiefeestjes in een afgestoten kerkgebouw van een gereformeerde gemeente. Het is nu een keurige feeststal voor keurige bruiloften en partijen. De bar staat aan de lange zijkant, waar ik blind de collectezakjes zou gaan zoeken. De plaats van de kansel en het oude orgelfront is nog goed zichtbaar. 

De ambiance hindert me want al ben ik door en door protestant - het gaat toch om een heilige plek? Weliswaar ontwijd, maar is dat niet een soort religieuze truc? Alles wat daar was aan heilige Geest: de lofzang, de worsteling, het opzuigen van het Woord, blijft nog lang hangen, al voel je de rafels. 

Is herbestemming van kerkgebouwen wel zo’n goede optie? Dagblad Trouw gaf een soort vervolgverhaal over de herbestemming van kerkgebouwen tot nu toe. Van de 6900 kerkgebouwen waren er 1400 herbestemd: een ijsbaan, een fitnesscentrum, supermarkt, woonhuis, enzovoorts. 

Overigens gaan er veel minder kerkgebouwen dicht dan decennia lang bij hoog en laag is beweerd. Kerkenraden zijn veel creatiever geworden, en niet meer zo bang voor faillissement. 

Het project van Jacobine Gelderloos om zoveel mogelijk kerken in dorpen en kleine leefgemeenten te bewaren en er een eigen nieuwe bestemming voor te zoeken, lijkt ook te werken. 

De serie voelde als keerpunt. Wat mij betreft: blijf zo lang mogelijk op zondagmorgen de lofzang zingen. Zie je geen mogelijkheden voor een doorstart, verkoop de kerk niet aan een ijsbaanboer. Waarom niet afbreken, als het nauwelijks een belangrijk monument is? 

Ik neig steeds meer tot afbreken dan herbestemmen. Liever afbreken, een ritueel dat pijn zal doen. Een afgebroken kerk is op zich ook een monument. Van leegte. Het heeft iets van: Hier was God!  Afwezig zijn is ook een vorm van zijn.

Piet de Jong is emeritus-predikant in de PKN 

Het Goede Leven Word abonnee van Het Goede Leven

  • Onbeperkt toegang
  • Gratis deelname 1 evenement
  • Wekelijkse nieuwsbrief