Politieke theologie is terug van weggeweest

De verhouding tussen politiek en theologie is weer helemaal terug met Baudets komst.
Het ligt al weer even achter ons, de opwinding die de speech van Thierry Baudet veroorzaakte met zijn verwijzingen naar de uil van Minerva, maar ook naar het christelijke geloof. Maar de verhouding tussen religie en geloof zijn actueler dan ooit in dit post-seculiere tijdperk.

Forum voor Democratie bleek de grote overwinnar van de verkiezingen voor de provinciale staten. De overwinningsspeech van Thierry Baudet, waarin hij onder meer de Romeinse mythologie aanhaalde, trok brede aandacht. De politieke gevolgen van deze overwinning bleven beperkt, het kabinet-Rutte zal gewoon kunnen doorgaan als semi-minderheidskabinet.

Vanuit een ander perspectief echter was de speech wel opmerkelijk. In zijn uitgebreide speech refereerde Baudet niet alleen aan de Romeinse mythologie maar verwerkte er ook talloze politiek-theologische elementen in. 
Zonder noodzakelijkerwijs de metafysische grondslagen van het christendom te accepteren, is het volgens Baudet mogelijk de waarde te zien van de idee van de opstanding.

Hij doelt daarmee op de wedergeboorte, de renaissance van de Westerse beschaving, waarvan hij gelooft dat die onder druk is komen te staan door het beleid van de partijen die aan de macht zijn. Een van de voorbeelden die hij daarvan geeft is de immigratiepolitiek.
 
Baudet verwoordt de huidige klimaatpolitiek ook in religieuze termen. Hij zegt bijvoorbeeld dat de Groenen en andere politici knielen voor het altaar van de ‘Klimaat-god’.

Verlies van oriëntatie

Het viel al eerder op dat populisten religie gebruiken voor politieke doeleinden. Maar Baudets speech bevatte naar verhouding wel heel veel van die politiek-theologische verwijzingen, zelfs als je er rekening mee houdt dat Nederland meerdere christelijke partijen heeft.

Baudets gebruik van theologische taal en zijn beroep op een gedeeld verleden kan minstens deels worden verklaard door het verlies van oriëntatie bij de bevolking. Forum voor Democratie zou dan die leegte vullen, die is ontstaan door de globalisatie en secularisatie.

Of dat nu klopt of niet, ook over het algemeen is er hernieuwde belangstelling in politieke theologie waar te nemen. De Anglicaanse theoloog Oliver O’Donovan en de neocalvinistische filosoof James. K.A. Smith bijvoorbeeld leggen er sterk de nadruk op hoezeer het christendom en het liberalisme historisch met elkaar verweven zijn.

Dat verband brengt Smith in zijn boek Awaiting the King. Reforming Public Theology (2017) ertoe een echt evangelicale politieke theologie voor de 21e eeuw te presenteren.

Post-seculier

Je kunt Smith voor de voeten werpen dat hij uitgerekend in een geseculariseerde tijd als de onze zo’n politieke theorie naar voren brengt.

Hij is er zich echter goed van bewust dat wij juist getuige zijn van een post-seculiere tijd, waarin opnieuw verschillende politieke theologieën voor het voetlicht gebracht kunnen worden, inclusief authentiek christelijke.

De speech van Baudet laat duidelijk zien dat het niet langer de vraag is óf politieke theologie tegenwoordig nog een rol speelt, maar veel eerder wélke politieke theologie het meest veelbelovend is voor onze verzwakte westerse liberale democratieën. 

Het Goede Leven Word abonnee van Het Goede Leven

  • Onbeperkt toegang
  • Gratis deelname 1 evenement
  • Wekelijkse nieuwsbrief