Bio-spruitjes lelijk of niet; het verhaal telt

De export van spruitjes nam vorig jaar toe. Terwijl het totaal areaal wintergroente daalde, groeide dat van spruitjes. Maar biologisch-dynamisch spruitjesteler Jurjen Bruinsma kromp in; zijn spruitjes blijken vaak niet ‘mooi’ genoeg voor verkoop.
Foto voor artikel 'Bio-spruitjes lelijk of niet; het verhaal telt'
Spruitjes telen is geen sinecure, weet Jurjen Bruinsma van akkerbouwbedrijf Waddengeluk in Sexbierum, nabij de Waddenkust. De omstandigheden moeten eigenlijk jaarrond ideaal zijn voor een optimale oogst. ,,De planten gaan in april de grond in en de oogst in in het najaar en de winter. Het is een gewas dat lang op het land staat en al die tijd goed moet doorgroeien. Dat maakt het spruitje een van de moeilijkste gewassen.”

De spruitjes hebben dit jaar ernstig te lijden gehad van de droogte. De groei bleef achter en er waren plagen als koolmot, witte vlieg en luizen. Omdat Bruinsma, die met zijn vrouw Annechien op boerderij De Verte het bedrijf runt, biologisch-dynamisch teelt, kan hij de koolmot alleen bacterieel bestrijden. Spuiten mag en wil hij niet. Hij werkt samen met buurman Sander Koster, die geiten houdt op boerderij Gerbranda. Door deze samenwerking kunnen ze met een gesloten kringloop werken. Beide bedrijven tellen zo’n vijftig hectare.

Bruinsma had altijd zes hectare spruitjes, maar in 2018 heeft hij dat areaal al teruggebracht naar drie hectare. Wat dat betreft gaat zijn bedrijf tegen de trend in. Uit de voorlopige Landbouwtelling 2018 van het CBS blijkt dat landelijk op 2700 hectare spruitjes werden geteeld (zowel gangbaar als biologisch als biologischdynamisch), een groei van 2 procent. Spruitjes vormen qua areaal de tweede wintergroente na winterpeen.

Ook de biologische sector groeit, maar toch heeft Bruinsma het lastig. ,,Gangbaar blijft de norm en onze producten moeten er allemaal hetzelfde uitzien. Dat is een probleem: losse blaadjes, in plekje of een verkleuring worden niet geaccepteerd. Reguliere boeren plukken de spruitjes als ze nog niet helemaal rijp zijn, want ze moeten kogelhard zijn. Wij plukken ze als ze rijp zijn.”

Dat geldt zelfs voor het keurmerk Demeter voor biologisch-dynamische landbouwproducten. Soms krijgt Bruinsma een pallet teruggestuurd: te lelijk en ‘dus’ onverkoopbaar - ook in natuurvoedingswinkels zouden consumenten vallen over groente met een plekje. ,,Dat terugsturen gaat allemaal in overleg hoor en iedereen begrijpt iedereen, maar die partij moet op de composthoop. De eisen zijn zo hoog. Om daaraan te voldoen, gebruiken sommige biologische boeren drijfmest en digestaat en middelen als Flipper en Serenade. Maar zo willen wij geen biologische spruitjes telen.” Dan is het zuur te horen dat de inkoper uit Veghel spruitjes uit Italië inkoopt omdat de Hollandse niet voldoen en op de composthoop terecht komen. Gelukkig zijn er ook opstekers, zoals een berichtje van iemand uit Tilburg die ,,zulke heerlijke spruitjes van Waddengeluk” heeft gegeten.

De kern van biologisch-dynamische landbouw in één zin is: een vitale bodem levert vitale producten. Het boeren begint bij het voeden van de bodem: vaste mest en gewassen op eigen compost planten. In de rotatieteelt hebben Bruinsma en collega Koster een flink deel gras/klaver. Bruinsma verbouwt naast spruitjes onder meer broccoli, witte kool, rode kool, uien, rode bieten, gele bieten.

Onkruidbestrijding is handwerk, net als de oogst van sommige gewassen als broccoli. Om de bodem niet te veel te belasten, heeft Bruinsma een speciale lichtgewicht mestrijder met brede banden aangeschaft en een speciale aardappelrooier. ,,Wij zijn teruggegaan in de tijd.”

Nog zoiets: de seizoensgroenten zijn grotendeels verdwenen. Vrijwel alles moet jaarrond beschikbaar zijn. Dan kun je met broccoli in de problemen komen. De eerste broccoli gaat in maart de grond in, maar dan is het bodemleven eigenlijk nog niet goed op gang gekomen. Gevolg: te weinig stikstof. Drijfmest gebruiken kunnen en willen ze niet omdat dat slecht is voor de bodem. Dus is de broccoli rodig. ,,Dan krijg ik het retour: de kleur is afwijkend. En dan denk ik: vertel gewoon dat verhaal van die stikstof erbij, dan kiezen negen voor de tien consumenten voor ons, daar ben ik zeker van. Maar ze verkopen liever met marge dan met een verhaal. Wij moeten ervoor oppassen dat biologisch niet ook een industrie wordt.”

Omdat het wereldje zo groot is geworden, is het persoonlijke er ook wat van af. De inkopers komen eigenlijk niet meer op de bedrijven. ,,Het idealistische van biologisch is wat verdwenen. Voorheen leverde ik aan De Zaaister. Goede spruiten, slechte spruten, het leveren ging altijd door. Het ging hen om het verhaal.”

Vanaf dat Bruinsma twintig jaar geleden met dit bedrijf begon - hij groeide op op de boerderij ernaast, die nog altijd van zijn broer is - teelde hij biologisch. ,,Wy teelden onder andere zomertarwe, wortels, rode bieten. Die rooivruchten doen niet veel voor de bodem. Dus we teelden biologisch, maar we zaten niet op de goede weg. Toen kregen we het schandaal van het koper spuiten erbij. Dat hebben we één keer gedaan en toen zeiden we: zo kan het niet langer, wij worden biologisch-dynamisch. Dat is nu vijf jaar geleden. Veel biologische boeren zijn pragmatisch: die doen alles wat de wet toestaan. Wij hingen al iets meer de Demeter-kant op en voelen ons daar nu goed bij. Het is veel mooier boeren zo. .”

Een paar keer per jaar komt Bruinsma over de vloer bij meer biologisch-dynamische bedrijven in Noord-Nederland. Dat is voor de zogenoemde ‘collegiale toets’, waarbij je elkaars bedrijf kritisch beoordeelt en elkaar tips geeft. Zo heeft hij op aanraden van een van die collega’s besloten om over te stappen op blauwe diesel. ,,Zeer inspirerend. Er zit zó'n drive in die groep!”

In de regio is bovendien een coöperatie voor streekproducten in oprichting. Boeren, zuivelaars, winkeliers, koks, allemaal met de neuzen in dezelfde richting. Het streven van de Fryske Nasjonale Partij (FNP) om alle Friese landbouw biologisch te krijgen, is misschien utopisch, maar niet zo onwaarschijnlijk als het lijkt. ,,Je moet niet in hokjes denken. Er zijn reguliere boeren die meer biologisch zijn dan biologische boeren.”

Het Goede Leven Word abonnee van Het Goede Leven

  • Onbeperkt toegang
  • Gratis deelname 1 evenement
  • Wekelijkse nieuwsbrief