Grande dame krijgt een gloednieuwe huid

Het ophogen en versterken van de Afsluitdijk is niet zomaar een klimaatklus. Het is het veiligstellen van het erfgoed van Lely, de grande dame van de waterwerken. Grote woorden bij de start van de ophoging van de dijk.
Foto voor artikel 'Grande dame krijgt een gloednieuwe huid'
,,Groots en meeslepend is de Afsluitdijk altijd geweest. Dat geldt ook voor dit werk, dat tot en met 2022 duurt.” Minister Cora van Nieuwenhuizen van Infrastructuur kwam begin april grote woorden tekort om het belang te onderstrepen van de Afsluitdijk, de ,,grande dame van onze waterwerken”, en van de versterking en ophoging ervan. ,,De belangen zijn groot: om de klimaatverandering het hoofd te bieden, moeten we dit iconische kunstwerk versterken en vernieuwen.”

Ze sprak een gezelschap van politici, ingenieurs en werklieden toe aan boord van de Hydrograaf, een stoomschip uit 1910, dat nog geassisteerd heeft bij de aanleg van de Afsluitdijk in de jaren twintig en dertig. Vanaf de Hydrograaf werd de zeebodem in kaart gebracht om het juiste tracé en de beste bedding voor het dijklichaam te bepalen. Het was een gigantisch staaltje Hollandse onverzettelijkheid en wilskracht. God schiep de aarde, maar de Nederlanders hun eigen land. De Afsluitdijk zou die uitspraak, toegeschreven aan een Franse filosoof, kunnen staven. Vele honderden steenzetters - onder anderen mijnwerkers - kwamen van heinde en verre om onder leiding van de visionair ir. Cornelis Lely aan de dijk te werken. In 1932 werd die gesloten.

,,Als Nederland een verhaal is, is de Afsluitdijk de samenvatting daarvan”, sprak Van Nieuwenhuizen plechtig. De Hydrograaf lag afgemeerd aan de Noordzijde van de dijk bij de Lorentzsluizen, tegenover het nieuwe Wadden Center. Daar begon het werk van ophoging en versterking begin april officieel. Van Nieuwenhuizen takelde symbolisch een basaltblok omhoog als starthandeling.

Op het werkterrein staan vele tienduizenden betonnen stenen opgetast, zogeten quattro-blocks. Daar worden er uiteindelijk 700.000 van gebruikt om het dijklichaam te versterken en op te hogen. Op sommige plekken komen de nog veel grotere en zwaardere levvel-blocks (zie kader 'Innovatieve betonblokken'). Elk blok, CO2-vriendelijk geproduceerd van een speciaal soort beton, heeft een eigen unieke chip, vertelde Ronald Schinagl, directeur Nederland bij Van Oord, dat samen met BAM en Rebel in het bouwconsortium Levvel zit. Levvel werkt in opdracht van Rijkswaterstaat tot en met 2022 aan de Afsluitdijk. Schinagl: ,,Via die chips is van elk blok te achterhalen op welk moment in het productieproces het is gemaakt. Als er later iets mis is met een blok, kunnen de andere blokken uit dezelfde productielijn makkelijk gevonden worden om indien nodig te vervangen.”

Het hele project zit vol met dit soort innovatieve foefjes. De 32 kilometer lange dijk krijgt volgens Schinagl ,,een nieuwe huid”: de bestaande dijk wordt als het ware omkleed met een laag die tot twee meter dik wordt. Verder worden de sluizen versterkt en verbeterd, komen er extra spuisluizen en ook nog twee gemalen. De A7 krijgt bredere vluchtstroken, een nieuw waterafvoerstelsel en nieuwe geleiderails. Aan de Waddenzee- zijde van de dijk komt een splinternieuw fietspad. Het consortium werkt met een begroting van 927 miljoen euro. Daarbij komt nog de ruim vijftig miljoen kostende vismigratierivier.

Op het hoogtepunt van de werkzaamheden werken er achthonderd mensen op de dijk. Daarbij komt de aanleg van Windpark Fryslân, langs de dijk in het IJsselmeer, die losstaat van het werk aan de dijk maar wel tegelijkertijd plaatsvind. ,,Dit is de komende jaren de grootste bouwput van Nederland”, stelde de Friese gedeputeerde Klaas Kielstra tevreden vast. ,,Dat is goed voor Noord-Nederland.”

Levvel staat min of meer voor het motto Lely’s Erfgoed Veiliggesteld, dat op vlaggen en banieren van het consortium staat. Volgens de minister doet ,,het ontwerp recht aan het werk van Cornelis Lely”. De dijk beschermt straks niet alleen tegen een hogere zeespiegel, maar houdt ook het zoete water in het IJsselmeer. ,,Dat is onze nationale regenton, die een derde van Nederland van drinkwater voorziet”, aldus Van Nieuwenhuizen. ,,Hier staat dus een heel trotse minister bij een oer-Hollands product.”

De innovatie en recreatieve aantrekkingskracht van de nieuwe dijk zijn volgens Schinagl ongeëvenaard. Van Oord is ervaren in het aanleggen van dergelijke iconische werken. Het legde de befaamde palmeilanden in de Verenigde Arabische Emiraten aan. Nu kijkt de hele wereld weer mee naar de Afsluitdijk. ,,De geschiedenis wordt niet alleen herbeleefd, ze wordt ook herschreven.”

Innovatieve betonblokken
De Afsluitdijk wordt verbreed en verhoogd. Er komt een laag van maximaal twee meter om de dijk heen, zegt projectdirecteur Carlos Mollet van Van Oord, een van de deelnemende bedrijven in het consortium. ,,De golfaanval is niet overal langs de dijk gelijkwaardig”, volgens de ingenieur. ,,Door verschillen in waterdieptes aan de voet van de dijk is op de ene plek een steviger bekleding nodig dan op de andere plek.”

Op plaatsen waar de dijkbekleding extra robuust moet zijn, worden de innovatieve levvel-blocks gebruikt. De speciaal ontworpen blokken meten ongeveer een kubieke meter en hebben een uniek stapelsysteem. De kraan kan de blokken zonder assistentie plaatsen. De blokken, die 6500 kilo per stuk wegen, worden van een speciaal soort beton gemaakt, waardoor de CO2-uitstoot laag is. Er is een fabriek voor in Harlingen gebouwd. Voor de overige trajecten langs de dijk worden lichtere quattroblocks gebruikt.



Het Goede Leven Word abonnee van Het Goede Leven

  • Onbeperkt toegang
  • Gratis deelname 1 evenement
  • Wekelijkse nieuwsbrief